وبلاگ
۱۲ کاربرد روغن چرخ خیاطی در خانه که کمتر کسی می‌داند
ساعت دو نصف شب است، همه خوابند و شما فقط می‌خواهید بی‌سروصدا یک لیوان آب بردارید؛ اما لولای در اتاق با یک «جیــــر» کش‌دار همه نقشه را خراب می‌کند. جالب اینجاست که راه‌حل این مشکل به احتمال زیاد همین حالا در خانه شماست: همان ظرف کوچک روغنی که کنار چرخ خیاطی افتاده و سالی چند بار بیشتر سراغش نمی‌روید.
کاربرد روغن چرخ خیاطی خیلی بیشتر از چیزی است که اسمش نشان می‌دهد. این روغن سبک، روان و کم‌بو است و برای قطعات فلزی ظریفی ساخته شده که با سرعت بالا روی هم حرکت می‌کنند؛ به همین دلیل برای خیلی از وسایل ریز و درشت خانه هم یک روان‌کننده تمیز و بی‌دردسر به حساب می‌آید. در این مطلب ۱۲ کاربرد خانگی این روغن را مرور می‌کنیم، روش درست استفاده را می‌گوییم و در پایان هم سراغ جاهایی می‌رویم که نباید به آن‌ها روغن چرخ خیاطی بزنید.
چرا روغن چرخ خیاطی برای وسایل خانه هم جواب می‌دهد؟
روغن چرخ خیاطی معمولاً یک روغن معدنی سبک و شفاف است که غلظت پایینی دارد. همین غلظت کم باعث می‌شود به‌راحتی به درز لولاها، پین‌ها و مفصل‌های کوچک نفوذ کند؛ جاهایی که گریس یا روغن‌های غلیظ اصلاً به آن‌ها نمی‌رسند. از طرف دیگر، چون قرار است نزدیک پارچه استفاده شود، بوی تندی ندارد و اگر به مقدار کم مصرف شود، ردّ چرب و کثیفی هم به جا نمی‌گذارد.
البته یک نکته را از همین ابتدا در نظر داشته باشید: این روغن برای حرکت‌های سبک و قطعات کوچک فلزی مناسب است، نه برای بارهای سنگین، دمای بالا یا قطعاتی که روغن مخصوص خودشان را دارند.
۱۲ کاربرد روغن چرخ خیاطی در خانه
۱. لولای در و کابینت که جیرجیر می‌کند
معروف‌ترین کاربرد همین است. یک قطره روغن روی سر پین لولا بچکانید و در را چند بار باز و بسته کنید تا روغن به داخل لولا راه پیدا کند. صدای جیرجیر معمولاً در همان چند حرکت اول قطع می‌شود. برای لولای کابینت آشپزخانه هم همین روش جواب می‌دهد؛ فقط مراقب باشید روغن روی بدنه کابینت راه نگیرد.
۲. قیچی خیاطی و قیچی‌های خانگی
قیچی‌ای که سفت باز و بسته می‌شود، همیشه کُند نیست؛ گاهی فقط پیچ وسطش خشک شده است. یک قطره روغن روی محل اتصال دو تیغه بزنید، قیچی را چند بار باز و بسته کنید و تیغه‌ها را با دستمال خشک کنید. اگر قیچی خیاطی است، قبل از برش پارچه چند بار روی یک تکه پارچه باطله امتحانش کنید تا ردّی از روغن باقی نمانده باشد.
۳. تیغه ماشین اصلاح
تیغه‌های ماشین اصلاح با سرعت زیاد روی هم می‌لغزند و اگر خشک کار کنند، داغ می‌شوند، مو را می‌کشند و زودتر کُند می‌شوند. بعد از تمیز کردن موها با برس، دو تا سه قطره روغن سبک روی دندانه‌ها بزنید، دستگاه را چند ثانیه روشن کنید و روغن اضافه را پاک کنید. اگر روغن مخصوص ماشین اصلاح در دسترس دارید، همان را در اولویت بگذارید.
۴. پنکه و هواکش
پنکه‌ای که دیر راه می‌افتد یا صدای خشک و سوت‌مانند می‌دهد، ممکن است بوش محورش خشک شده باشد. در مدل‌هایی که محور و بوش قابل دسترس دارند، یک یا دو قطره روغن روی محل چرخش محور کافی است. حتماً قبل از هر کاری دوشاخه را از برق بکشید و روغن را روی سیم‌پیچ یا قطعات برقی نریزید. بلبرینگ‌های کاملاً بسته نیازی به روغن‌کاری ندارند.
۵. زنجیر دوچرخه (در مواقع ضروری)
زنجیر دوچرخه بچه‌ها بعد از زمستان خشک و پرسروصدا شده و روغن زنجیر هم در خانه ندارید؟ روغن چرخ خیاطی به‌عنوان راه‌حل موقت کار را راه می‌اندازد. روی هر حلقه یک قطره بزنید و اضافه‌اش را با دستمال بگیرید. چون این روغن سبک است، زودتر از روغن مخصوص زنجیر از بین می‌رود؛ پس برای دوچرخه‌سواری مداوم، روغن مخصوص زنجیر انتخاب بهتری است.
۶. ابزار دستی و جلوگیری از زنگ‌زدگی
انبردست، دم‌باریک و آچار فرانسه‌ای که در انباری یا بالکن می‌مانند، خیلی زود زنگ می‌زنند. یک قطره روغن روی مفصل ابزار، حرکتش را نرم می‌کند و اگر با دستمالی که کمی به روغن آغشته است روی بدنه فلزی بکشید، یک لایه نازک محافظ در برابر رطوبت ایجاد می‌شود.
۷. ریل کشو و پنجره کشویی
ریل‌های فلزی کشو و چرخک‌های پنجره کشویی با مقدار خیلی کمی روغن دوباره روان می‌شوند. اول گرد و خاک ریل را کامل تمیز کنید، بعد یک قطره روی چرخک یا ساچمه‌ها بزنید. روغن زیاد در این قسمت‌ها فقط گرد و خاک بیشتری جمع می‌کند.
۸. چرخ کالسکه و اسباب‌بازی
چرخ کالسکه، سه‌چرخه و ماشین‌های اسباب‌بازی معمولاً یک محور فلزی ساده دارند که با یک قطره روغن، هم صدایش قطع می‌شود و هم روان‌تر می‌چرخد. چون این وسایل دست بچه‌هاست، روغن اضافه را حتماً کامل پاک کنید.
۹. قیچی و ابزار باغبانی
قیچی باغبانی بعد از هر بار استفاده با رطوبت و شیره گیاه در تماس است. آن را بشویید، کامل خشک کنید و یک قطره روغن به مفصل و یک لایه نازک به تیغه بزنید تا برای فصل بعد سالم و بدون زنگ بماند.
۱۰. پیچ و مهره سفت
برای پیچ و مهره‌ای که کمی زنگ زده و سفت شده، چند قطره روغن روی رزوه بچکانید و ده تا پانزده دقیقه صبر کنید تا نفوذ کند؛ بعد با آچار امتحان کنید. برای پیچ‌هایی که کاملاً زنگ زده و قفل شده‌اند، این روغن به‌تنهایی کافی نیست و به اسپری زنگ‌بر نیاز دارید.
۱۱. چرخ صندلی اداری و چرخ‌دستی خرید
چرخ‌های صندلی اداری و چرخ‌دستی خرید به‌مرور مو و گرد و خاک جمع می‌کنند و سفت می‌شوند. بعد از تمیز کردن دور محور، یک قطره روغن روی محل چرخش بزنید تا دوباره راحت حرکت کنند.
۱۲. اسکیت و اسکوتر
بلبرینگ اسکیت و اسکوتر بچه‌ها با روغن سبک بهتر و روان‌تر می‌چرخد. بلبرینگ را تمیز کنید، یک قطره روغن بزنید و چرخ را با دست بچرخانید تا روغن پخش شود.
روش درست استفاده؛ یک قطره واقعا کافی است
بیشتر کسانی که از روغن‌کاری نتیجه نمی‌گیرند، یا سطح را تمیز نکرده‌اند یا روغن زیادی ریخته‌اند. این چهار قدم را رعایت کنید:
- اول تمیز کنید: گرد و خاک و چربی قدیمی را با دستمال خشک پاک کنید. روغن تازه روی کثیفی قدیمی، خمیر ساینده درست می‌کند.
- یک یا دو قطره بزنید: روغن را فقط روی نقطه‌ای بچکانید که دو قطعه فلزی روی هم حرکت می‌کنند.
- قطعه را حرکت بدهید: چند بار باز و بسته کنید یا بچرخانید تا روغن به همه سطح تماس برسد.
- اضافه را پاک کنید: روغن اضافه کمکی به روان‌کاری نمی‌کند و فقط گرد و خاک را به خودش می‌چسباند.
اگر می‌خواهید بدانید خودِ چرخ خیاطی را هر چند وقت یک بار باید روغن زد، راهنمای روغن‌کاری چرخ خیاطی را بخوانید.
اینجاها روغن چرخ خیاطی نزنید
همان‌قدر که دانستن کاربردها مفید است، دانستن محدودیت‌ها هم جلوی خرابی و خطر را می‌گیرد:
- مغزی قفل: روغن داخل مغزی، گرد و خاک را جذب می‌کند و به‌مرور قفل را سفت‌تر می‌کند. برای قفل، پودر گرافیت یا اسپری مخصوص قفل مناسب‌تر است.
- وسایل در تماس با غذا: روغن چرخ خیاطی خوراکی نیست. به چرخ‌گوشت، چاقو، تخته و هر وسیله‌ای که با غذا تماس دارد نزنید.
- ترمز دوچرخه و لنت: حتی یک قطره روغن روی لنت، طوقه یا دیسک، ترمز را از کار می‌اندازد.
- برد و قطعات برقی: روغن را روی سیم‌پیچ موتور، کلید و برد الکترونیکی نریزید.
- تسمه تردمیل: تردمیل روغن سیلیکون مخصوص خودش را می‌خواهد.
- واشر و قطعات لاستیکی: روغن معدنی می‌تواند بعضی لاستیک‌ها را نرم و خراب کند.
یک نکته دیگر: اگر دفترچه راهنمای وسیله‌ای روغن مشخصی را توصیه کرده، همان را استفاده کنید. و اگر هنگام کار روغن روی لباس یا رومیزی ریخت، نگران نباشید؛ روش پاک کردن روغن چرخ خیاطی از روی لباس را قبلاً توضیح داده‌ایم.
برای خانه چقدر روغن لازم است؟ برای کارگاه چطور؟
برای مصرف خانگی، یک ظرف کوچک ۷۰ گرمی یا کتابی برای ماه‌ها کافی است؛ چون هر بار فقط چند قطره مصرف می‌شود. بهتر است ظرفی انتخاب کنید که سر باریک داشته باشد تا بتوانید روغن را دقیق و قطره‌ای بریزید. اگر قصد خرید روغن چرخ خیاطی دارید، می‌توانید انواع بسته‌بندی‌های نیلوفر را از ظرف‌های کوچک خانگی تا گالن ببینید و متناسب با مصرفتان انتخاب کنید.
داستان برای خیاطی‌ها، مزون‌ها و تولیدی‌ها فرق می‌کند. جایی که چند چرخ صنعتی هر روز کار می‌کنند، مصرف روغن هفتگی و مستمر است و خرید ظرف‌های کوچک به‌صرفه نیست. در این حالت گالن و ظرف ۲۰ لیتری منطقی‌تر است. فروشگاه‌های لوازم خیاطی، ابزارفروشی‌ها و پخش‌کننده‌ها هم می‌توانند برای تأمین منظم کالا، شرایط خرید عمده روغن چرخ خیاطی را مستقیم از کارخانه بررسی کنند.
جمع‌بندی
یک ظرف کوچک روغن چرخ خیاطی می‌تواند جعبه‌ابزار کوچک خانه شما باشد: لولای پرسروصدا را ساکت می‌کند، قیچی و ماشین اصلاح را روان نگه می‌دارد، جلوی زنگ‌زدن ابزار را می‌گیرد و چرخ کالسکه و اسکیت بچه‌ها را دوباره راه می‌اندازد. فقط دو قانون را فراموش نکنید: کم بزنید و اضافه‌اش را پاک کنید، و سراغ قفل، ترمز، وسایل غذا و قطعات برقی نروید.
سوالات متداول
1.آیا می‌شود به‌جای روغن چرخ خیاطی از روغن خوراکی استفاده کرد؟
نه. روغن‌های خوراکی بعد از مدتی اکسید و چسبناک می‌شوند، بو می‌گیرند و قطعه را بدتر از قبل گیر می‌اندازند. برای روان‌کاری همیشه از روغن مخصوص این کار استفاده کنید.
2.روغن چرخ خیاطی روی وسایل لک می‌اندازد؟
اگر به مقدار کم استفاده شود و اضافه‌اش پاک شود، نه. اما روی پارچه، چوب خام و دیوار ممکن است لک چربی بگذارد؛ برای همین هنگام کار یک دستمال زیر دستتان داشته باشید.
3.هر چند وقت یک بار باید وسایل خانه را روغن زد؟
قاعده ثابتی ندارد. هر وقت صدا، سفتی یا خشکی حس کردید، وقت روغن‌کاری است. روغن‌کاری بیش از حد هم مثل روغن نزدن، نتیجه خوبی ندارد.
4.روغن چرخ خیاطی را چطور نگه داریم؟
درِ ظرف را محکم ببندید و آن را دور از نور مستقیم خورشید، گرما و دسترس کودکان نگه دارید. اگر رنگ یا بوی روغن تغییر محسوسی کرده، بهتر است از آن استفاده نکنید.